NA 17 JAAR EINDELIJK VREDE IN GERARDS HOOFD

NA 17 JAAR EINDELIJK VREDE IN GERARDS HOOFD

Toen Gerard van de zomer midden in de nacht wakker werd, zat hij bovenop zijn 11-jarige zoontje Tim. Met een hand op zijn keel en met een gebalde vuist klaar om hem te stompen. “Papa rustig. Ik ben het”, zei Tim. Hét moment voor Gerard om definitief af te rekenen met zijn posttraumatische stressstoornis (PTSS).

De 39-jarige veteraan Gerard heeft eind jaren negentig een half jaar gediend in Bosnië-Herzegovina. Een half jaar waar hij 17 jaar later pas over kan en wil praten. 17 jaar die hem zijn huwelijk en bijna zijn leven hebben gekost.

“Met PTSS is het alsof je aan het sporten bent met zoveel gewichten op je schouders dat je niet zelfstandig kunt opstaan. Met dat gevoel stond ik op en ging ik naar bed. De hele dag liep ik onder spanning, als een gespannen pijl en boog.
Toen ik terugkwam uit Bosnië, had ik overal oren en ogen. Dat is op zich goed. Maar over de top is ook niet goed. Het werd echt absurd. Ik zag overal trammelant”, zegt een ontspannen Gerard, nu 17 jaar later.

“Binnen defensie wordt je wel een beetje aan je lot overgelaten. Je moet voor jezelf zorgen. Een vent zijn.”

GRUWEL
“Mijn PTSS is een combinatie van mijn uitzending en jeugd.” De ouders van Gerard gingen uit elkaar toen hij vier was. Bij zijn vader was hij regelmatig getuige van fysiek geweld tussen zijn vader en stiefmoeder. “Mijn moeder was lesbisch geworden en woonde samen met een andere vrouw waar ik ook niet echt welkom was. Ik heb in mijn opvoeding weinig meegekregen. Sociale vaardigheden en een warm gezinsleven kende ik niet. Ik heb nooit een voorbeeld gehad hoe ik het als vader moest doen. Mijn jeugd was een gruwel.”

Gerard ging, toen hij 18 was, bij defensie werken, omdat hij na zijn jeugd vastigheid en discipline nodig had. Hij kwam terecht bij de afdeling onderhoud, waar hij de chauffeur van de sergeant majoor van zijn eenheid werd. Totdat defensie iemand tekort kwam in Bosnië en Gerard op uitzending werd gestuurd.
De maanden voordat hij op uitzending ging, ging hij samen in training met zijn nieuwe eenheid. “Dat is allemaal goed gegaan, maar dan kom je daar (Bosnië, red) en dan heb je echt momenten van eenzaamheid. Ik voelde me best vaak alleen en daar had ik moeite mee. Ik vond het verschrikkelijk. Binnen defensie wordt je wel een beetje aan je lot overgelaten. Je moet voor jezelf zorgen. Een vent zijn.”

“Het eerste wat ze vroegen was of ik nog iemand had doodgeschoten.”

In Bosnië-Herzegovina was Gerard de chauffeur van de majoor. Ook toen die naar een ander kamp in de buurt moest en ze onderweg door Bosnische-Kroatische milities bijna de afgrond werden ingereden. Ondanks dat de schade beperkt bleef tot een kapotte spiegel heeft het een diepe indruk achtergelaten op Gerard. Erover praten met zijn collega’s ging niet, waardoor hij later niet makkelijk kon praten over zijn ervaringen. “Ik kwam terug op het kamp en vertelde wat er was gebeurd en er werd gereageerd alsof het dagelijkse business was.”

Ook zijn terugkomst in Nederland was niet prettig: “Het eerste wat ze vroegen was of ik nog iemand had doodgeschoten. Dat zijn dan dingen waarvan ik dacht: jongens jullie hebben geen flauw benul hoe het daar zit.”

OMGEVING EN PERSOONLIJKHEID HEBBEN GROTE INVLOED OP ONTWIKKELING PTSS
Behalve de persoonlijkheid is de manier waarop een getraumatiseerd persoon wordt opgevangen door zijn omgeving van grote invloed op de ontwikkeling van PTSS. “Wanneer iemand makkelijk over zijn ervaringen kan vertellen, helpt dat in de diagnose en behandeling van PTSS”, zegt psycholoog Ursula Hendriks. “Beter dan bij iemand die er niet of moeilijk over kan praten. Maar wanneer de extraverte patiënt zijn verhaal thuis niet kwijt kan, en de introverte patiënt een partner heeft die hem dwingt erover te praten, is het verschil weer opgeheven.”

NIET SCHIETEN!
Een schietpartij waarbij een dode viel, heeft op Gerard de meeste indruk gemaakt. “We kwamen aan in een dorpje waar veel tumult op de markt was. We konden er ook niet langs. Opeens hoorden we een knal en zag ik een meisje van een jaar of vier neervallen en een moeder die ernaast door haar knieën ging. Ik zag op een gegeven moment een man met een wapen richten. Maar ik kreeg heel duidelijk de opdracht: ‘Niet schieten! Niet schieten!’.
Je ziet een kind liggen, heel veel kwade mensen, een ontredderde moeder en je ziet de vent die het heeft gedaan en je mag niks doen…”

“Toen mijn dochter vier was, vond ik dat de ergste leeftijd die er was.”

“Bosnië heeft zo’n impact gehad dat ik, eenmaal terug in Nederland, alles in de auto in eigen hand wilde hebben. Ik reed het liefste zelf. Als mijn vrouw of wie dan ook reed, dan trok ik het stuur bijna uit haar handen. Mijn kinderen liepen ook altijd voor mij, niet achter mij. Toen Bo (Gerards dochter, red.) vier was, vond ik dat de ergste leeftijd die er was. Dat was een spannend jaar voor mij. Ik zag overal gevaar.”

Na zijn uitzending nam Gerard al snel ontslag bij defensie, waarna hij ging werken voor justitie, waar hij nu nog steeds werkt.

SPRINGTOUW
In 2011 barst uiteindelijk de bom en gaan hij en zijn vrouw na tien jaar huwelijk uit elkaar.  Tim had zoveel moeite met de scheiding van zijn ouders dat hij Gerard niet meer wilde zien, in tegenstelling tot Bo die haar vader bleef bezoeken. Maar omdat Gerard niet tussen zijn kinderen in wilde komen te staan, verbrak hij ook het contact met zijn dochter. Hierdoor zag hij zijn kinderen vijf maanden niet.

“Ik heb een springtouw geknoopt, in het trapgat gehangen en om mijn nek gedaan.”

 
Die periode wordt hem bijna fataal: “Op het laatst kon ik niet meer. Ik ging kapot. Er gingen zoveel dingen door me heen dat ik dacht: als ik er uit stap, ben ik er vanaf. Dan is er voor iedereen rust. Ik heb een springtouw geknoopt, in het trapgat gehangen en om mijn nek gedaan. Op het laatst zag ik er toch vanaf en heb ik mijn therapeut gebeld en kon ik gelijk komen.”

 

Gerard stond toen net onder behandeling van een psycholoog om van zijn ptss af te komen. Na een half jaar was Gerard uitbehandeld. “De psycholoog zei: ‘Helemaal genezen doe je niet’, en ik dacht dat ik er wel mee kon leven.”

TWEE VERSCHILLENDE (SUCCESVOLLE) BEHANDELINGEN VOOR PTSS
Er zijn twee goedgekeurde behandelingen, die allebei even effectief zijn, waarmee PTSS behandeld mag worden. De meest gebruikte behandeling is EMDR. Bij deze neurotherapie wordt de cliënt gedwongen terug te gaan naar de traumatische ervaring(en). Maar dat kunnen bij EMDR ook ‘randverschijnselen’ zijn, zegt psycholoog Ursula Hendriks – Van den Bos die al bijna 20 jaar ervaring heeft met de behandeling van PTSS.

AFLEIDING
“Wanneer bijvoorbeeld een soldaat tijdens een uitzending in het buitenland is neergeschoten, kan het zo zijn dat niet het neerschieten zelf, maar de manier waarop hij is opgevangen het trauma is”, zegt Hendriks. “Dat hij bijvoorbeeld de volgende dag gewoon weer aan de slag moest, alsof er niks gebeurd is.”
Terwijl de cliënt terugdenkt aan het trauma, wordt hij tegelijkertijd afgeleid met een andere opdracht. “Dat kan bijvoorbeeld het volgen van een vinger zijn. Deze opdracht vergt capaciteit die niet gebruikt kan worden om aan het trauma te denken. Hierdoor neemt na een aantal sessies de levendigheid van het trauma af.”

TERUGLUISTEREN
De zwaarste van de twee methodes is Exposure, ook wel bekend als Imaginaire Exposure. Bij deze behandeling wordt de confrontatie aangegaan met het trauma. “Het wordt je bewust moeilijk gemaakt”, zegt Hendriks. “Om te voorkomen dat cliënten de moeilijkste gedeeltes niet vertellen.” Behalve dat het intensieve en zware sessies zijn, krijgt de cliënt ook huiswerk mee: “De sessies worden opgenomen. En deze opname moet de cliënt verplicht vijf keer per week terugluisteren.”

SCHAAMTE
Na de scheiding bleef zijn ex-vrouw volhouden dat Gerard en zij bij elkaar hoorden. Drie jaar na de scheiding kwamen ze uiteindelijk weer bij elkaar en wonen ze nu sinds een jaar weer samen. Alles leek weer goed te gaan, tot die nacht afgelopen zomer. Toen Gerard midden in de nacht wakker schrok, op zijn zoontje zat en hem aanzag voor iemand die hem aanviel. Die nacht was voor Gerard en zijn gezin de wake-up call dat hij nog wel degelijk last had van zijn PTSS en is hij opnieuw in behandeling gegaan. Dit keer in combinatie met outdoor-coaching. “Wat ik eerst in zes maanden tijd had, heb ik nu in acht dagen gehad.”

“Het is gebeurd. Het is klaar. Het is goed zo.”

 
Deze behandeling sloeg wel aan en voor het eerst kon Gerard zonder schaamtegevoelens praten over zijn ervaringen en voelt hij zich nu beter dan ooit. Volgende week moet hij nog terug voor een controle, wanneer alles dan nog steeds goed is, is hij officieel genezen.
 

PSYCHOLOOG EN SPORT SUCCESVOLLER VOOR CHRONISCHE PTSS
Outdoor coaching is een nog relatief nieuwe vorm van behandelen in Nederland. In de Verenigde Staten wordt deze methode al sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog met succes toegepast, zegt Onno de Visser die deze methode naar Nederland heeft gehaald. Gerard heeft deze behandeling gevolgd waarbij EMDR gecombineerd werd met buitenactiviteiten zoals fietsen, hardlopen en zwemmen. De bedoeling van deze vorm is dat een cliënt in twee weken tijd van zijn PTSS afgeholpen wordt. Gerard is behandeld met deze therapie-vorm. Waarbij hij vier dagen intern is gegaan, gevolgd door vier dagen thuis en tot slot weer vier dagen intern. “Ik had geen contact met de buitenwereld. Ik was alleen met mezelf bezig en mijn bende. Geen afleiding. Een wereld van verschil met mijn vorige behandeling.” Van alle PTSS-patiënten, komt het merendeel van zijn klachten af. Ongeveer twee procent van de patiënten blijft klachten houden, zoals slapeloosheid en onrust. Deze mensen krijgen over het algemeen medicijnen met een wat hogere dosis antidressivum voorgeschreven.

Ondanks dat PTSS 17 jaar van zijn leven heeft gekost, neemt hij niemand meer wat kwalijk. “Ik kan wel mensen de schuld gaan geven, maar wat moet ik ermee. Er zijn ook mensen die zeggen dat ik bij defensie een schadevergoeding moet eisen. `Ja, en dan? Achteraf kan je een koe in de kont kijken. Het is gebeurd. Het is klaar. Het is goed zo.”

Om privacyredenen zijn de namen van Gerard en zijn kinderen gefingeerd.

Comments are closed.